Mikroklimat w miejscu pracy — obowiązki pracodawcy, przepisy

Mikroklimat środowiska pracy to temperatura, wilgotność i ruch powietrza na stanowisku pracy — czynniki, które wpływają na zdrowie i bezpieczeństwo pracownika tak samo realnie jak hałas czy substancje chemiczne. Wyjaśniamy, co mówią polskie przepisy o mikroklimacie gorącym i zimnym, oraz jakie konkretne obowiązki ma z tego tytułu pracodawca.

Co to jest mikroklimat środowiska pracy?

Mikroklimat to zespół fizycznych parametrów powietrza na stanowisku pracy: temperatura, wilgotność względna, prędkość przepływu powietrza, a przy mikroklimacie gorącym dodatkowo temperatura promieniowania. W BHP rozróżnia się mikroklimat gorący, mikroklimat zimny oraz mikroklimat umiarkowany (komfortowy). Polskie prawo nie definiuje tego terminu w jednym miejscu — wynika on łącznie z rozporządzenia ogólnego BHP oraz norm higienicznych takich jak PN-EN ISO 7243 (wskaźnik WBGT dla mikroklimatu gorącego) i PN-EN ISO 11079 (mikroklimat zimny).

Mikroklimat gorący — obowiązek zapewnienia napojów

Podstawą prawną jest Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów. Zgodnie z nim pracodawca zapewnia nieodpłatnie napoje pracownikom zatrudnionym w warunkach gorącego mikroklimatu — czyli na stanowiskach, gdzie temperatura przekracza 28°C, a także pracownikom pracującym na otwartej przestrzeni przy temperaturze powyżej 25°C.

Przy pracach związanych ze znacznym wydatkiem energetycznym i wykonywanych w mikroklimacie gorącym, napoje powinny być dodatkowo wzbogacone w sole mineralne i witaminy. Klimatyzacja i wentylacja muszą być sprawne i czyste, a strumień powietrza nie może być kierowany bezpośrednio na stanowisko pracy ani powodować przeciągów.

Praca w upale na otwartej przestrzeni

Pracodawca powinien zapewnić pracownikom możliwość odpoczynku w miejscu zacienionym i zadaszonym. Dopuszczalne jest wprowadzenie rotacji stanowisk pracy i dodatkowych przerw — ale takie działania nie mogą powodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikom. Polskie prawo nie wskazuje sztywnego limitu temperatury, przy którym praca musi zostać całkowicie wstrzymana dla pracowników dorosłych — decyzję podejmuje pracodawca w ramach ogólnego obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy (art. 207 Kodeksu pracy) oraz oceny ryzyka na danym stanowisku.

Dobór odpowiedniej odzieży roboczej na upalne dni jest jednym z praktycznych elementów ograniczania ryzyka związanego z mikroklimatem gorącym — przewiewne, oddychające materiały i odpowiednia ochrona przed promieniowaniem UV redukują obciążenie termiczne organizmu.

Mikroklimat zimny — praca poniżej 10°C

Praca na otwartej przestrzeni w temperaturze poniżej 10°C uruchamia obowiązek zapewnienia ciepłych napojów. Przy długotrwałej pracy w niskich temperaturach pracodawca powinien też zapewnić odpowiednią odzież roboczą zimową ocieplającą (dobraną jako ŚOI zgodnie z poziomem ryzyka z rozporządzenia (UE) 2016/425) oraz możliwość ogrzania się w pomieszczeniu o odpowiedniej temperaturze.

Pracownicy młodociani — limity bezwzględne

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym wprowadza limit bezwzględny: niedozwolone jest zatrudnianie pracowników młodocianych w pomieszczeniach, w których temperatura powietrza przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza 65%.

Pomiary mikroklimatu — jak często

Jeśli mikroklimat zidentyfikowano jako czynnik szkodliwy na danym stanowisku (w ramach oceny ryzyka zawodowego), pomiary wykonuje się standardowo co najmniej raz w roku. Jeśli dwa kolejne pomiary wykazały wartości poniżej 50% wartości granicznej (NDS), częstotliwość pomiarów można zmniejszyć do raz na dwa lata.

FAQ

Od jakiej temperatury pracodawca musi zapewnić napoje pracownikom? Przy pracy w pomieszczeniu — gdy temperatura przekracza 28°C. Przy pracy na otwartej przestrzeni — powyżej 25°C latem oraz poniżej 10°C zimą (napoje ciepłe). Podstawa: rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.

Czy istnieje maksymalna temperatura, przy której praca musi zostać przerwana? Dla pracowników dorosłych polskie prawo nie wskazuje sztywnego limitu — decyzję podejmuje pracodawca w ramach ogólnego obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Wyjątkiem są pracownicy młodociani — dla nich obowiązuje limit 30°C i wilgotność 65%, powyżej których praca w pomieszczeniu jest zabroniona.

Co to jest mikroklimat zimny? Mikroklimat zimny to warunki pracy z temperaturą powietrza poniżej poziomu komfortu termicznego, oceniane m.in. wg normy PN-EN ISO 11079. Praca na otwartej przestrzeni poniżej 10°C uruchamia obowiązek zapewnienia ciepłych napojów oraz odpowiedniej odzieży ocieplającej.

Ile wody pracodawca musi zapewnić przy pracy w wysokiej temperaturze? Przy pracach brudzących lub wykonywanych w wysokiej temperaturze — co najmniej 90 litrów wody do celów higienicznych na dobę na każdego pracownika.

Czy pracodawca może skrócić dzień pracy podczas upałów bez utraty wynagrodzenia przez pracowników? Tak, pracodawca może wprowadzić rotację stanowisk lub dodatkowe przerwy podczas upałów, ale takie działania nie mogą powodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikom.

Potrzebujesz doboru odzieży lub środków ochrony do pracy w trudnym mikroklimacie? Nasi specjaliści BHP pomogą dobrać odpowiednie rozwiązanie. Bezpłatna konsultacja, odpowiedź w ciągu 24 godzin roboczych. Zapytaj eksperta · +48 502 321 900